Myślenie potoczne a wiedza naukowa

Sposób, w jaki człowiek konstruuje swój obraz świata, jest zagadnieniem frapującym przedstawicieli różnych dziedzin nauki. Pytania o percepcję, interpretację i wnioskowanie na podstawie dostarczonych jednostce informacji, o źródła znaczeń nadawanych przez nią obiektom i zjawiskom, o podobieństwo i wzajemne oddziaływanie systemów wiedzy potocznej i wiedzy naukowej znalazły liczne odpowiedzi na gruncie filozofii nauki, socjologii wiedzy i psychologii.

Jedną z kwestii pojawiających się we współczesnych ujęciach myślenia potocznego jest stosunek wiedzy potocznej do wiedzy naukowej. Na tym gruncie poszukuje się podobieństw i różnic pomiędzy oboma systemami, a także ich wzajemnego przenikania się. Zagadnieniami tymi zajmuje się głównie filozofia nauki (Maruszewski, 1989).

W ujęciu Sucha (1986) wiedza potoczna, zwana również zdroworozsądkową, znajduje swoje miejsce pośród pięciu rodzajów wiedzy. Oprócz niej autor wyróżnia także wiedzę: naukową, artystyczno-literacką, spekulatywną (występującą w systemach filozoficznych i religijnych) oraz irracjonalną (związaną z intuicją czy poznaniem mistycznym).

Wiedza naukowa charakteryzuje się, zdaniem Sucha, wysokim stopniem usystematyzowania logicznego, to znaczy: jej twierdzenia, uporządkowane za pomocą relacji wynikania, tworzą systemy dedukcyjne. Posiada ona również wysoki stopień informacyjnej – logicznej i empirycznej – zawartości, dzięki czemu twierdzenia te dostarczają wielu informacji. Wysoki stopień intersubiektywności wiedzy naukowej gwarantuje jej zrozumiałość dla wszystkich osób odpowiednio wykształconych oraz publiczną jej kontrolę, sprawdzalność. Wiedza ta cechuje się także samokrytycznym stosunkiem do swych osiągnięć i samokontrolą. Posiada ona ponadto wysoki stopień uteoretycznienia, nie opiera się zatem jedynie na danych empirycznych, lecz wnika w istotę zjawisk, w wewnętrzne mechanizmy i prawidłowości. Równocześnie wiedza naukowa poszukuje twierdzeń ogólnych, nie poprzestając na formułowaniu twierdzeń jednostkowych. Cechuje ją wysoki poziom ścisłości (dokładności) oraz wysoka moc prognostyczna, eksplanacyjna i heurystyczna. Dzięki możliwościom, jakich dostarcza wiedza naukowa w zakresie przewidywania zjawisk, ma ona istotne znaczenie dla praktyki. Jej moc prognozowania i wyjaśniania, a także usystematyzowanie oraz wysoki stopień ogólności i ścisłości przyczyniają się do odkrywania nowych prawd, a więc do rozrostu wiedzy naukowej.

Wiedza potoczna, opierająca się na zdrowym rozsądku i codziennym doświadczeniu, jest – w przeciwieństwie do poprzedniej – rozległa i niejednorodna. „Zdrowy rozsądek” gromadzi bowiem prawdziwe informacje wespół z przesądami. W porównaniu z wiedzą naukową, wiedzę potoczną charakteryzuje niski stopień uteoretycznienia, ponieważ dotyka ona bezpośrednio samych zjawisk, a nie ich modeli. W niskim stopniu cechuje się również ogólnością, gdyż jej twierdzenia odnoszą się do pojedynczych przedmiotów lub ich niewielkich zbiorów. Niewielka ścisłość tego rodzaju wiedzy polega na niepodawaniu miar liczbowych, a formułowaniu głównie jakościowych twierdzeń. W efekcie wiedza potoczna posiada niski stopień informacyjnej zawartości, zatem niewiele stwierdza o przedmiotach, o których mówi. Z powodu swego powierzchownego charakteru (czyli niewnikania w głębsze poziomy rzeczywistości) ma ona niewielką moc wyjaśniania rozmaitych mechanizmów. Niska precyzja i ogólnikowość obniżają zaś jej moc przewidywania zjawisk (Such, 1986).

Such zaprzecza tezie, jakoby wiedza potoczna miała posiadać niższy stopień prawdziwości, niż wiedza naukowa. Jego zdaniem twierdzenia potoczne, niemal niewykraczające poza dane empiryczne, są niezawodne w działaniu praktycznym i równie prawdziwe, jak twierdzenia naukowe. Ponadto cechuje je podobny do twierdzeń naukowych stopień pewności. Wiedza potoczna jest człowiekowi niezbędna do funkcjonowania. Wkracza ona w te obszary rzeczywistości, do których nie dociera wiedza naukowa, a przy tym jest łatwiejsza do opanowania i stosowania (Such, 1986). Stanowi ona również podstawę zdobywania wiedzy profesjonalnej (Kielar-Turska, 2001).

Źródło: Ziarkowska, K. (2009). Potoczne koncepcje rozwoju człowieka w biegu życia u nauczycieli. /niepublikowana praca magisterska/

WordPress Themes


Blogi. Darmowe Blogi.